Soms wordt gevraagd of Maarten van Rossem de zoon van een diplomaat is. Dat is hij niet. Zijn vader, Gerard van Rossem, was entomoloog en bestudeerde sluipwespen. Met dat rechtgezet, is er alle ruimte om te kijken naar de man zelf: historicus, spreker en een van de herkenbaarste stemmen op de Nederlandse televisie.
Van Zeist naar Wageningen
Maarten van Rossem werd geboren op 24 oktober 1943 in Zeist en groeide op in Wageningen. Dat hij in een universiteitsstad opgroeide, met een vader die wetenschappelijk werk deed, tekende de sfeer waarin hij zich ontwikkelde. Het gezin was uitgesproken seculier en hechtte veel aan kennis. Hij was de oudste van drie kinderen, met een broer en een zus die later eveneens in de geschiedenis en cultuurwetenschap belandden.
De historicus
Zijn vak werd de geschiedenis, en binnen dat brede terrein koos hij voor de Verenigde Staten. De Amerikaanse politiek, de presidenten, de verkiezingen, de lange lijnen achter het nieuws: dat werd zijn specialisme. Die kennis maakte hem gezaghebbend wanneer er in Nederland iets te duiden viel over Amerika. Waar anderen meepraatten, kon hij terugvallen op jarenlange studie.
Kenmerkend is zijn manier van spreken. Stellig, droog, vaak met een lichte spot, en zelden geneigd om een oordeel af te zwakken. Die stijl maakt hem geliefd bij een groot publiek, ook bij mensen die niet meteen in Amerikaanse geschiedenis geïnteresseerd zijn. Hij weet een ingewikkeld onderwerp terug te brengen tot een heldere, soms genadeloze conclusie.
Bekend van televisie
Voor veel Nederlanders is Maarten van Rossem vooral de vaste vraagbaak in De Slimste Mens. In dat programma zit hij aan de zijkant en levert commentaar, kennis en de nodige sneren. Die rol paste hem als gegoten en vergrootte zijn bekendheid enorm. Hij werd een publiekslieveling, iemand die je citeert en nadoet.
Daarnaast is hij het boegbeeld van het tijdschrift Maarten!, dat zijn naam draagt en zijn manier van kijken naar de wereld uitdraagt. En hij maakt podcasts, waarin hij vaak samen met anderen actuele en historische onderwerpen bespreekt. Op die manier bereikt hij ook een jonger publiek dat hem misschien niet primair van de televisie kent.
Een familie van geschiedschrijvers
Om Maarten te begrijpen, helpt het om naar zijn familie te kijken. Zijn broer Vincent, geboren in 1950, werd architectuurhistoricus. Zijn zus Sis, kunsthistorica, overleed in 2022. De drie maakten samen televisie, onder de titel “Hier zijn de Van Rossems”, waarin ze elk vanuit hun eigen vak naar plekken en thema’s keken. Dat drie kinderen uit één gezin de geschiedenis en de cultuur tot hun beroep maakten, zegt iets over de omgeving waarin ze opgroeiden.
Die omgeving had niets met diplomatie te maken en alles met wetenschap. Een vader die insecten onderzocht en een stad waarin kennis vanzelfsprekend was, vormen een logische verklaring voor de intellectuele richting die de kinderen kozen.
Een leven getekend door de geschiedenis
Er zit ook een persoonlijk verhaal achter. Als baby ontsnapte Maarten in september 1944 ternauwernood aan een geallieerd vergissingsbombardement op Wageningen. Dat detail geeft een bijzondere lading aan het feit dat juist hij later historicus werd. De geschiedenis raakte hem letterlijk van jongs af aan. Toen hij zestien was, scheidden zijn ouders, een gebeurtenis die hoort bij de gewone menselijke kant van elk gezin.
Wie Maarten van Rossem wil plaatsen, doet dat dus het best als historicus uit een wetenschappelijk gezin, niet als telg van een diplomatieke familie. Zijn gezag komt voort uit studie en scherpte, niet uit een deftige afkomst. En zijn populariteit dankt hij aan het vermogen om kennis te combineren met een onmiskenbaar eigen stem.